Özel Yetenekli Çocuk ve Ergenlerle Çalışma Eğitimsel, Sosyal-Duygusal ve Psikososyal Yaklaşımlar Sertifika Programı

Eğitimin Amacı

Özel yeteneklilik yalnızca yüksek akademik performansla sınırlı olmayan; bilişsel özellikler, yaratıcılık, motivasyon, sosyal-duygusal gelişim, kimlik, akran ilişkileri, aile beklentileri ve eğitim ortamlarıyla birlikte şekillenen çok boyutlu bir gelişim alanıdır.

Bu program; öğretmenlerin, psikolojik danışmanların ve çocuk ve ergenlerle çalışan uzmanların özel yetenekliliğe ilişkin güncel ve bilimsel bir bakış açısı geliştirmelerini amaçlamaktadır. Katılımcıların özel yetenekli çocuk ve ergenlerin eğitimsel ve sosyal-duygusal ihtiyaçlarını tanımaları, bu ihtiyaçları değerlendirmeleri ve uygun destek yaklaşımları geliştirebilmeleri hedeflenmektedir.

Program kapsamında özel yetenekliliğin temel kavramlarından öğrenci özelliklerinin ve ihtiyaçlarının belirlenmesine; farklılaştırılmış öğretim, zenginleştirme, hızlandırma ve gruplama yaklaşımlarından sosyal-duygusal gelişime kadar kapsamlı bir içerik sunulmaktadır. Mükemmeliyetçilik, motivasyon, başarı gösterememe, aile ilişkileri, kariyer gelişimi ve psikolojik destek süreçleri de programın temel başlıkları arasında yer almaktadır.

Vaka analizleri, küçük grup çalışmaları ve uygulamalı etkinliklerle desteklenen eğitim sayesinde katılımcılar, kuramsal bilgilerini uygulamaya dönüştürme; öğrenci ihtiyaçlarını değerlendirme, farklılaştırılmış etkinlikler tasarlama ve eğitimsel ve psikososyal destek planları geliştirme deneyimi kazanacaktır.

Eğitimin İçeriği

1. Özel Yetenekliliği Anlamak: Kavramlar, Yaklaşımlar ve Mitler

• Özel yeteneklilik nedir?

• Zeka, yetenek ve başarı kavramları

• Özel yetenekliliğe ilişkin temel modeller ve yaklaşımlar

• Renzulli ve çağdaş yetenek gelişimi perspektifleri

• Yaratıcılık ve özel yeteneklilik

• Özel yetenekliliğe ilişkin yaygın mitler ve yanlış inanışlar

• “Özel yetenekli öğrenci her zaman yüksek başarılıdır” miti

• Eğitimcilerin özel yeteneklilik algılarının öğrenci üzerindeki etkileri

2. Özel Yetenekli Öğrencileri Tanımak: Özellikler, İhtiyaçlar ve Belirleme

• Bilişsel ve akademik özellikler

• Öğretmen gözleminin rolü

• Testler, performans ve diğer veri kaynakları

• Çoklu ölçüt yaklaşımı

• Gözden kaçabilecek özel yetenekli öğrenciler

• Dezavantajlı gruplar

• İki kere farklı / iki kere özel öğrenciler (twice-exceptional / 2e)

3. Özel Yetenekliler İçin Eğitimsel Programlama

• Özel yetenekli öğrencilerin eğitimsel ihtiyaçları

• Zenginleştirme

• Hızlandırma

• Müfredat sıkıştırma (curriculum compacting)

• Bağımsız çalışma

• Mentorluk

• İlgi ve yeteneğe dayalı öğrenme

• Esnek gruplama

• Akran gruplamasının rolü

• “Daha fazla çalışma” ile “daha ileri ve derin öğrenme” arasındaki fark

4. Farklılaştırılmış Öğretimin Temelleri

• Farklılaştırma nedir, ne değildir?

• İçeriğin, sürecin ve ürünün farklılaştırılması

• Öğrenme hızının düzenlenmesi

• Derinlik ve karmaşıklık

• Soyutlama

• Yenilik ve öğrenci ilgisi

• Revize Bloom Taksonomisi

• Üst düzey düşünme

• Açık uçlu sorular

• Problem temelli öğrenme

• Tomlinson Equalizer yaklaşımına giriş

5. Farklılaştırma Uygulamaları: Üst Düzey Düşünme ve Etkileşimli Öğrenme

• Üst düzey soru oluşturma ve Bloom Taksonomisi ile görevlerin bilişsel düzeyini artırma

• RAFT yaklaşımı: Role, Audience, Format, Topic

• SCAMPER tekniği ile yaratıcı düşünmenin desteklenmesi

• Kademelendirilmiş etkinlikler (Tiered Lessons): hazırbulunuşluğa göre görev tasarımı

• Think-Tac-Toe ile öğrenciye seçenek sunma

• Farklı ürünler oluşturma

• İş birlikli öğrenmede öğretmenin kolaylaştırıcı rolü ve öğrenci özerkliği

Uygulama: Katılımcılar, kendi ders veya çalışma alanlarına uygun ve programda ele alınan farklılaştırma tekniklerinden en az birini içeren bir etkinlik tasarlayacaktır.

6. Gruplama ve Okul Çapında Yetenek Geliştirme

• Homojen ve heterojen gruplama yaklaşımları

• Esnek gruplama

• Cluster Grouping

• Total School Cluster Grouping (TSCG)

• TSCG modelinin temel özellikleri

• Öğrenci performansı ve sınıf yerleştirmesi

• Öğretmen gözlemi ve verinin birlikte kullanılması

• Sınıflar arasında esnek yeniden gruplama

• Dezavantajlı öğrenciler açısından fırsat eşitliği

• Okul çapında öğretmen iş birliği

• Yetenek gelişiminin okul kültürüne yayılması

Uygulama: Simüle edilmiş öğrenci verileri üzerinden sınıf yerleştirme çalışması gerçekleştirilecektir.

7. Özel Yetenekli Çocuk ve Ergenlerde Sosyal-Duygusal Gelişim

• Özel yeteneklilik ve sosyal-duygusal gelişim

• Asenkron gelişim

• Duygusal yoğunluk ve hassasiyet

• Akran ilişkileri ve arkadaşlık

• Aidiyet

• Yalnızlık ve sosyal dışlanma

• Kimlik gelişimi

• Özel yetenekli olarak etiketlenmenin anlamı

• Öz saygı ve benlik algısı

• Kaygı ve performans baskısı

Uygulama: Sosyal-duygusal ihtiyaçlar vaka analizi üzerinden değerlendirilecektir.

8. Özel Yeteneklilerle Psikolojik Danışma, Destek ve Grup Çalışmaları

• Sosyal-duygusal öğrenme ve affective curriculum: kuramdan uygulamaya

• Özel yetenekli çocuk ve ergenlerle bireysel görüşmelerde dikkat edilmesi gereken noktalar

• Sınıf içi sosyal-duygusal destek uygulamaları ve öğretmenin rolü

• Psikoeğitim ve grup rehberliği programlarının tasarımı

• Grup çalışmalarında oturum yapısı, etkinlik seçimi ve süreç yönetimi

• Eğitimci ve psikolojik danışman arasındaki iş bölümü

• Gerektiğinde yönlendirme: ne zaman, kime ve nasıl?

Uygulama: Belirlenen bir sosyal-duygusal ihtiyaca yönelik kısa bir psikoeğitim oturumu tasarlanacaktır.

9. Mükemmeliyetçilik, Motivasyon ve Başarı Gösterememe

• Yüksek potansiyel ve yüksek başarı arasındaki fark

• Başarı gösterememe (underachievement)

• Potansiyel-performans uyuşmazlığı

• Motivasyon kaybı

• Erteleme ve kaçınma

• Hata yapma ve başarısızlık korkusu

• Mükemmeliyetçilik

• Uyumlu ve uyumsuz mükemmeliyetçilik

• Akademik ve ailevi beklentiler

• Başarı üzerinden benlik değeri

• Öğretmen ve psikolojik danışman müdahaleleri

Uygulama: Mükemmeliyetçilik ve düşük performans vakaları analiz edilerek uygun destek önerileri geliştirilecektir.

10. Aile, Kariyer ve Bütüncül Vaka Çalışması

• Özel yetenekli çocuk ve aile ilişkileri

• Aile beklentileri

• Akademik ve performans baskısı

• Aile-öğretmen ilişkileri

• Okul-aile-psikolojik danışman iş birliği

• Çoklu potansiyel (multipotentiality)

• Kariyer gelişimi

• Birden fazla güçlü yetenek alanı arasında seçim

• Özel yeteneklilik ve kimlik

• Eğitimsel ve psikososyal destek planlarının bütünleştirilmesi

Uygulama: Bütüncül vaka laboratuvarı gerçekleştirilerek eğitimsel ve psikososyal destek planı hazırlanacaktır.

Eğitimin Hedef Kitlesi

Program;

• Okul psikolojik danışmanları ve rehber öğretmenlere,

• Sınıf ve branş öğretmenlerine,

• BİLSEM ve özel yeteneklilerle çalışan eğitimcilere,

• Psikologlara,

• Özel eğitim uzmanlarına,

• Çocuk gelişimi ve eğitim alanında çalışan profesyonellere,

• Özel yetenekli çocuk ve ergenlerle çalışan kurum yöneticilerine,

• İlgili alanlarda eğitim gören lisansüstü öğrencilere yöneliktir.

Eğitim Çıktıları

Programı tamamlayan katılımcıların;

• Özel yetenekliliğe ilişkin temel kavram, kuram ve yaklaşımları açıklayabilmeleri,

• Özel yetenekliliğe ilişkin yaygın mitleri bilimsel bilgiler ışığında değerlendirebilmeleri,

• Özel yetenekli öğrencilerin bilişsel, akademik ve sosyal-duygusal özelliklerini ve ihtiyaçlarını tanıyabilmeleri,

• Yüksek potansiyel ile yüksek akademik başarı arasındaki farkı değerlendirebilmeleri,

• Farklılaştırma, zenginleştirme, hızlandırma ve gruplama yaklaşımlarının hangi durumlarda kullanılabileceğini belirleyebilmeleri,

• Özel yetenekli öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun farklılaştırılmış öğrenme etkinlikleri tasarlayabilmeleri,

• RAFT, SCAMPER, kademelendirilmiş etkinlikler ve üst düzey düşünme stratejilerini eğitim ortamlarında kullanabilmeleri,

• Özel yetenekli öğrencilerin sosyal-duygusal ihtiyaçlarını değerlendirebilmeleri,

• Mükemmeliyetçilik, motivasyon kaybı ve başarı gösterememe gibi konulardaki risk ve destek faktörlerini tanıyabilmeleri,

• Aile, öğretmen ve psikolojik danışman rollerini bütüncül bir çerçevede değerlendirebilmeleri,

• Özel yetenekli çocuk ve ergenler için eğitimsel ve psikososyal destek planları geliştirebilmeleri hedeflenmektedir.

Eğitim Yöntemi

Program; etkileşimli anlatım, vaka analizleri, grup tartışmaları, simülasyonlar, küçük grup çalışmaları, farklılaştırılmış etkinlik tasarımları ve uygulama örnekleriyle yürütülecektir.

Bu yöntemle katılımcıların kuramsal bilgiyi yalnızca öğrenmeleri değil, kendi mesleki alanlarına uyarlayarak uygulamaya dönüştürmeleri de hedeflenmektedir.

Değerlendirme

Katılımcıların program kapsamında iki uygulama çalışmasını tamamlamaları önerilmektedir:

Farklılaştırılmış Öğrenme Etkinliği

Katılımcılar, kendi mesleki alanlarına yönelik olarak program kapsamında ele alınan farklılaştırma yöntemlerinden en az birini kullanarak bir etkinlik tasarlayacaktır.

Bütüncül Vaka Çalışması

Katılımcılar, verilen özel yetenekli öğrenci vakasının eğitimsel ve sosyal-duygusal ihtiyaçlarını değerlendirerek kısa bir destek planı oluşturacaktır.

Eğitimin Gün ve Saatleri

Toplam Eğitim Süresi: 40 saat
Eğitim Tipi: Online (Zoom)
Perşembe: 19.00–22.00
Cumartesi: 18.00–21.00

Belgelendirme

Belge türü, BÜYEM mevzuatı ve değerlendirmesi doğrultusunda belirlenecektir. Program kapsamında uygulama çalışmalarının tamamlanması ve en az %80 devam koşulunun sağlanması planlanmaktadır.

Eğitmen

Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Azzam Tüzgen